Historia Miejscowości

Początki osadnictwa w dolinie Wierchomlanki sięgają zamierzchłych czasów. W Średniowieczu pierwszymi osadnikami byli rdzenni Polacy, a wsie Wierchomla Wielka i Wierchomla Mała były niewątpliwie polskimi od założenia, o czym świadczy zachowanie w ich nazwach polskiej fonetyki. Potwierdzają to znalezione w okolicach Starego i Nowego Sącza wykopaliska pochodzące z okresu /4500-700 pne/, kiedy to ludność kultury łużyckiej kolonizowała dorzecze Dunajca.

Największy wpływ i najtrwalsze odrębności miejscowej ludności – zachowane do lat czterdziestych XX wieku – pozostawili Wołosi, pasterze z dalekich Bałkanów, którzy wędrując od XIII wieku ze wschodu na zachód wzdłuż Karpat, dotarli w Beskid Sądecki w XV wieku. Mieszając się z innymi elementami etnicznymi, polskimi, ruskimi, a także słowackimi, porzucili z czasem życie koczownicze, osiadli i tworzyli odmienne pod wieloma względami grupy etniczne, wnosząc do miejscowej kultury materialnej i duchowej swoje zwyczaje i obrzędy, zwłaszcza z życia pasterskiego. Osadnictwo to utrwaliło się w wyodrębnionej grupie pod nazwą Łemków.

Pod koniec XVI wieku Wierchomla Wielka należała do biskupiego klucza krynickiego, zwanego Państwem Muszyńskim. Lokowana na surowym korzeniu przez biskupa krakowskiego kardynała Jerzego Radziwiłła w 1595 roku. Stosowny dokument został wydany w dniu 3 paĽdziernika tamtego roku. W XVIII wieku zwano ją Wierchomlą Księżą z racji bardzo ścisłych związków z parafią w Muszynie. Łemkowie – grekokatolicy modlili się w swojej drewnianej cerkwi pod wezwaniem Św. Michała Archanioła wzniesionej w 1821 roku. Łemków w niesławnej akcji „Wisła” przesiedlono z Wierchomli na tzw. Ziemie Zachodnie i do Związku Radzieckiego. Ich domostwa, cała wieś pozostały puste.

Polacy – rzymskokatolicy osiedlali się w Wierchomli Wielkiej w czasach, gdy budowano kolej Tarnów-Muszyna, szosę na trasie Piwniczna-Muszyna i gdy rozpoczęto eksploatację złóż piaskowca. Początkowo zamieszkiwali w dolnej części Wierchomli, a modlili się w niewielkiej kapliczce ufundowanej przez osiadłego tu inżyniera leśnika Michała Szurka. Ta kaplica spłonęła w roku 1962. Msze Święte odprawiali księża dojeżdżający z Żegiestowa, a od roku 1948 duszpasterzem w Wierchomli został ks. Kazimierz Mucha. Zmarłych chowano na malutkim cmentarzyku na tak zwanym Horbku. Od 1951 roku, decyzją biskupa Jana Stepy została utworzona parafia rzymskokatolicka w Wierchomli Wielkiej. Aktualnie już ponad 55 lat sprawowane jest na tych ziemiach duszpasterstwo rzymskokatolickie.

Należy dodać, ze w roku 1873 we wsi była austriacka szkoła etatowa. Obecny budynek szkolny został wybudowany w roku 1922, nadbudowę wykonano w latach 1968-1971, a dobudowę nowej części szkoły ukończono w roku 1993. W roku 1967 zelektryfikowano Wierchomlę Wielką i Wierchomlę Małą. W latach 1978-1983 wybudowano nową liczącą 8 kilometrów asfaltową drogę wzdłuż całej wsi.

Głównym zajęciem mieszkańców Wierchomli jest praca na gospodarstwie rolnym. Część mieszkańców znajduje zatrudnienie w miejscowym kamieniołomie oraz w stacji narciarskiej w Małej Wierchomli. Licznie przybywający wczasowicze znajdują mieszkania w prywatnych kwaterach oraz w gospodarstwach agroturystycznych.

Z Wierchomli Wielkiej pochodził Włodzimierz Chylak. Najbardziej znany pisarz XIX wiecznej Łemkowszczyzny. Jego utwory cieszyły się dużą popularnością w kręgach galicyjskich starorusinów. Imię Chylaka stawiane było na pierwszym miejscu wśród galicyjsko-ruskich pisarzy. Pisał powieści, opowiadania, wspomnienia, szkice etnograficzne, felietony, bajki. Ma w swoim dorobku piśmienniczym ponad sto pozycji bibliograficznych. Zmarł w roku 1893 w Lityni i tam znajduje się jego grób.

W Wierchomli Wielkiej także urodził się Michał ¬rołka. Autor „Opowieści łemkowskich”. Żył w latach 1934-2004. Jego grób znajduje się na parafialnym cmentarzu. Wraz z rodziną tj. ojcem i czwórką rodzeństwa w 1947 roku został przesiedlony a ramach akcji Wisła do województwa zielonogórskiego. Tak on jak i inni jego ziomkowie głęboko przeżyli wypędzenie z rodzinnych stron. We wspomnianej książce prezentuje opowiadania oparte na własnych przeżyciach i wspomnieniach. Wykorzystuje zasłyszane w dzieciństwie baśnie i opowieści ludowe.

Korzenie wierchomlańskie ma także J. E. Ks. Biskup Klemens /Kuś/ - biskup krymski Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. W roku 2007 ofiarował połemkowskiej cerkwi dwie ikony, które zostały umieszczone w górnej części ikonostasu.

Foto

Historia Wierchomli Historia Wierchomli Historia Wierchomli